চেমুৱেল বেকেট

চেমুৱেল বেকেট (Samuel Beckett) আছিল নবেল বঁটা বিজয়ী বিংশ শতাব্দীৰ আন্তৰ্জাতিক খ্যাতিসম্পন্ন এজন ফৰাচী নাট্যকাৰ। এইজন নাট্যকাৰে পূৰ্বৰ পৰা চলি অহা নাট্যধাৰাক উলাই কৰি সম্পূৰ্ণ নিজস্ব মইমতীয়া দৃষ্টি-ভংগীৰে এক নতুন শ্ৰেণীৰ নাটকৰ জন্ম দিছিল–যি  প্ৰকাৰৰ নাটকক নাট্য সাহিত্যৰ ইতিহাসত ‘অপুদ্ঘাত নাটক’ বা ‘উদ্ভট নাটক’ (Absurd Drama) বুলি  নামকৰণ কৰা হৈছে। বিংশ শতাব্দীৰ শেষ পাঁচোটা দহকত এইজন নাট্যকাৰে ইমানেই জনপ্ৰিয়তা অৰ্জন কৰিছিল যে তেওঁৰ Waiting for Godod  শিৰোনামৰ এখন নাটক প্ৰকাশ পোৱাৰ প্ৰথম পাঁচোটা বছৰত বিশ্বৰ বিশটা ভাষাত অনুদিত হৈ বিশ্বৰ পঁচিশখন দেশত মঞ্চস্থ হৈছিল।

এইজন ফৰাচী নাট্যকাৰ চেমুৱেল বেকেটৰ জন্ম হয় ১৯০৬ চনৰ ১৩ এপ্ৰিলত আয়াৰলেণ্ডৰ ডুবলিন চহৰৰ ফক্সৰ’ক নামে ঠাইত। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ আছিল প্ৰটেষ্টান সম্প্ৰদায়ৰ। পিতৃ-মাতৃৰ ফালৰ পৰা এইজন নাট্যকাৰে সংস্কাৰবাদী আৰু মানৱতাবাদী ভাৱধাৰাৰে অনুপ্ৰাণিত হৈছিল। তেওঁ তেওঁৰ প্ৰাথমিক শিক্ষা লাভ কৰিছিল আলষ্টাৰ নামে ঠাইত থকা পৰ্টুৰা ৰয়েল স্কুলৰ পৰা। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ডুবলিনৰ ট্ৰিনিটি কলেজলৈ যায় আৰু আধুনিক ভাষা শাস্ত্ৰত স্নাতকোত্তৰ  ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ১৯২৮ চনত তেওঁ পেৰিচলৈ গৈ এখন মহাবিদ্যালয়ত ইংৰাজী সাহিত্যৰ প্ৰবক্তা হিচাপে যোগদান কৰে। ১৯৩১ চনত তেওঁ এই পদ ত্যাগ কৰি লণ্ডনলৈ যায় আৰু তাৰ পৰা সমগ্ৰ ইউৰোপ ভ্ৰমণ কৰি ১৯৩৭ চনত পেৰিচত থিতাপি লয়।

পেৰিচত তেওঁ জেমচ জয়চ (James Joyce) ক লগ পায়। জেমচ জয়চ আছিল সেইসময়ৰ এজন জনপ্ৰিয় ঔপন্যাসিক। পেৰিচত বেকেটে পোন প্ৰথমতে এজন প্ৰৱন্ধকাৰ হিচাপে  আত্ম প্ৰকাশ কৰে। তেওঁ ডান্টে, বাৰ্ণো, ভিকো আদি প্ৰখ্যাত ঐতিহাসিক ব্যক্তিকসলৰ ওপৰত প্ৰৱন্ধ ৰচনা কৰে। তেওঁৰ প্ৰৱন্ধই জেমচ জয়েচক বাৰুকৈয়ে আকৰ্ষণ কৰিছিল আৰু তেওঁ বেকেটক ‘প্ৰতিভাৰ আকৰ’ বুলি অভিনন্দন জনাইছিল। বেকেটে সঘনে জেমচ জয়চৰ ঘৰলৈ আহ-যাহ কৰিছিল। তেতিয়া জেমচ জয়চৰ লুচিয়া নামৰ ছোৱালী এজনীয়ে বেকেটৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হৈ বেকেটৰ প্ৰেমত পৰে। কিন্তু বেকেটে লুচিয়াৰ প্ৰেম অগ্ৰাহ্য কৰি কয়, “তেওঁ অকল তাইৰ পিতৃক লগ কৰিবলৈহে আহে। ইয়াৰ বাহিৰে তেওঁৰ আন কোনো উদ্দেশ্য নাই।” এনেদৰে লুচিয়াৰ প্ৰেম প্ৰত্যাখ্যান কৰি বেকেটে মিছ চুজেন (Miss Suzane) নামৰ দীপলিপ ছোৱালী এজনীক বিয়া কৰায়।

সামাজিক আচৰণ আৰু বৌদ্ধিক দিশত জেমচ জয়চ আৰু বেকেটৰ মাজত যথেষ্ট সাদৃশ্য আছিল। দুয়োজনেই হতাশাত ভূগিছিল — যি হাতাশা সিহঁতৰ সৃষ্টিকৰ্মত প্ৰতিফলিত হৈছিল। দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ চলি থকা সময়ত বেকেটে জাৰ্মানীৰ বিৰুদ্ধে ফ্ৰান্সৰ প্ৰতিৰোধ বাহিনীত যোগদান কৰিছিল। ইয়াৰ প্ৰথম দুটা বছৰত গুপ্তচৰ সেনা হিচাপে  আৰু দ্বিতীয় দুবছৰ জাৰ্মানীৰ গুপ্তচৰ পুলিচ গোস্টােপা বাহিনীৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ পলাই থাকিব লগা হৈছিল। দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধই বেকেটৰ চৰিত্ৰৰ ওপৰত যথেষ্ট প্ৰভাৱ পেলাইছিল। ১৯৩৯ চনত যেতিয়া জাৰ্মানীয়ে পোলেণ্ড আক্ৰমণ কৰে, তেতিয়া বেকেটে মাকক দেখা কৰিবলৈ আয়াৰলেণ্ডলৈ যায়। কিন্তু বিশ্বযুদ্ধৰ পৰিবেশে  তেওঁক সোনকালে পেৰিচলৈ উভতি আহিবলৈ বাধ্য কৰায়। জাৰ্মানীৰ নাজী বাহিনীয়ে ইহুদী সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত চলোৱা অমানৱীয় হত্যালীলাই বেকেটৰ মনত বাৰুকৈয়ে আঘাত হানিছিল। তেওঁৰ বহুতো ইহুদী বন্ধু জাৰ্মানীৰ বৰ্বৰতাৰ বলি হৈছিল। বেকেটৰ মন জাৰ্মানীৰ প্ৰতি বিদ্ৰোহী হৈ উঠাত ১৯৪০ চনত সক্ৰিয়ভাৱে ফ্ৰান্সৰ  গুপ্তচৰ বাহিনীত  যোগদান কৰে। ১৯৪১ চনত তেওঁৰ গুপ্তচৰ দলটো প্ৰতাৰিত হোৱাত সেই দলৰ ৮০ জন সদস্যৰ মাত্ৰ ২০ জনৰ বাহিৰে আন সকলোবোৰ  সদস্যই মৃত্যু মুখত পৰে। বেকেট আৰু তেওঁৰ পত্নী চুজানে কোনোমতে গোষ্টােপা বাহিনীৰ হাতৰ পৰা ৰক্ষা পৰে। সিহঁতে প্ৰাণ লৈ অৱশেষত ফ্রান্সলৈ ঘূৰি আহে। সিহঁতে ফ্রান্সৰ এভিগনন নামৰ পাৰ্বত্য গাওঁ এখনত আশ্ৰয় লয় আৰু জাৰ্মানীৰ পতন হোৱালৈকে তাতে থাকে। তাত থকা কেইদিন বেকেটে দিনৰ ভাগত এজন বনুৱা হিচাপে কাম কৰি জীৱিকা উপাৰ্জন কৰিছিল। বিশ্বযুদ্ধ অন্ত পৰাৰ লগে লগে তেওঁ মাকক দেখা কৰিবলৈ আয়াৰলেণ্ডলৈ যায়। কিন্তু সেই সময়ত তেওঁৰ স্বাস্থ্য ইমানেই ভাগি পৰিছিল যে তেওঁৰ পুৰণি বন্ধুসকলে তেওঁক চিনিব পৰা নাছিল। সেই সময়ৰ অন্যান্য সাহিত্যিকসকলৰ তুলনাত বেকেটে অধিক নৰহত্যাৰ চাক্ষুষ অভিজ্ঞতা লাভ কৰিছিল। এনেদৰে তেওঁ অন্তৰত ভয়, যাতনা আৰু জটিলতাৰ দাবালনত ভূগিছিল। কিন্তু তেওঁ যিকোনো পৰিস্থিতিত জীয়াই থাকিবলৈ দৃঢ়  সংকল্প লৈছিল।

১৯৪৫ চনত বেকেটে তেওঁৰ স্থায়ী নিবাস পেৰিচলৈ গৈ নিজকে একাণপতীয়াকৈ সাহিত্য সেৱাত নিয়োজিত কৰে। ইয়াৰ পিচৰ পাঁচোটা বছৰত তেওঁৰ জীৱনৰ উল্লেখযোগ্য ৰচনাসমূহৰ কাম সম্পূৰ্ণ কৰে। সেই সময়ত তেওঁ তেওঁৰ  শ্রেষ্ঠ নাটক  Waiting for Godot  ৰচনা কৰে।

নাট্যকাৰ হিচাপে তেওঁ আছিল নতুনত্বৰ অধিকাৰী। কাৰণ তেওঁ প্ৰচলিত সকলো নাট্যধাৰাক নুই কৰি সম্পূৰ্ণ নতুন, নিজস্ব কলা-কৌশলেৰে নাটক লিখিছিল। তেওঁ তেওঁৰ নাটকত মানৱ প্ৰকৃতিৰ জটিল আৰু কৰুণ দিশসমূহ হাস্যৰসৰ উপাদান সানি উপস্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ নাটকসমূহক ‘উদ্ভট নাটক’ বুলি কোৱা হয়। নাট্যকাৰ হিচাপে তেওঁ সুদূৰ প্ৰসাৰী স্থান লাভ কৰিব নোৱাৰিলেও বিংশ শতাব্দীৰ জনপ্ৰিয় নাট্যকাৰসকলৰ ভিতৰত তেওঁৰ নাম শ্ৰদ্ধাৰে সোঁৱৰণ কৰা হয়।

…ৰাব্বি মছৰুৰ

প্রসঙ্গ পুথি : চেমুৱেল বেকেট

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *