জন মিলিনটন চিনজ্ 

জন মিলিনটন চিনজ্ (John Millington Synge) আছিল আয়াৰলেণ্ডৰ এজন প্ৰখ্যাত আধুনিক কাব্য নাটক (Poetic Drama) প্ৰণেতা। এইজন নাট্যকাৰে জীৱনত মাত্ৰ ছয়খনমান নাটক ৰচনা কৰাৰ পিছত আঠত্ৰিছ বছৰ বয়সত মৃত্যু মুখত পৰে। এই ডেকা নাট্যকাৰৰ জন্ম হয় ডুবলিন চহৰৰ ওচৰত ৰাথফাৰ্ণহাম (Rathfernham) নামে ঠাইত ১৮৭১ খ্ৰীষ্টবাদত। তেওঁৰ পিতাক আছিল এজন প্ৰটেষ্টান ধৰ্মাৱলম্বী আইনজ্ঞ। চিনজ  জন্মৰ মাত্ৰ এবছৰ পিছতেই তেওঁৰ পিতাকৰ মৃত্যু হয়। সিহঁতৰ পৰিয়ালৰ এজন পূৰ্বপুৰুষে ইংলেণ্ডৰ সম্ৰাট হেনৰী ৮ম (Henry VIII) ৰ ৰাজসভাত সু-মধুৰ কণ্ঠত গীত পৰিৱেশন কৰি সম্ৰাটক মোহিত কৰাৰ বাবে সম্ৰাটে তেওঁক ‘চিনজ্’ (Synge) উপধি প্ৰদান কৰে। মাকৰ পিনৰ পৰা চিনজে শক্তিশালী ইভানজেলিকেল (Evangelical) মানসিকতাৰ অধিকাৰী হৈছিল।

পিতাকৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ মাকে তেওঁক গৃহ শিক্ষকৰ হতুৱাই লিখা-পঢ়াৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। পিছলৈ তেওঁক ডুবলিনৰ ট্ৰিনিটি কলেজলৈ পঠিওৱা হৈছিল। কিন্তু ছাত্ৰ হিচাপে  তেওঁ সিমান মেধাবী নাছিল যদিও সংগীত, ইতিহাস আৰু আয়াৰলেণ্ডৰ উপকথাৰ প্ৰতি আগ্ৰহশীল আছিল। 

ট্ৰিনিটিত শিক্ষা সাং কৰি তেওঁ সংগীত চৰ্চাৰ উদ্দেশ্যে জাৰ্মানীলৈ যায়। কিন্তু শোকৰ বিষয় যে তেওঁ শ্ৰোতামণ্ডলীৰ সন্মূখত সংগীত পৰিৱেশন কৰাৰ সাহস গোটাব পৰা নাছিল যাৰ বাবে তেওঁ সংগীত চৰ্চাৰ লগতে জাৰ্মানীকো চিৰ বিদায় জনায়। সংগীতৰ প্ৰতি বিমুখ হৈ তেওঁ সাহিত্যিক হোৱাৰ মানসেৰে পিছলৈ ফ্রান্সৰ পেৰিছ মহানগৰলৈ যায়। তাত তেওঁ, যিহেতু মাকে পঠোৱা সামান্য অৰ্থৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব লগা হৈছিল, গতিকে তেওঁ অতি দৰিদ্ৰ আৰু কদর্য  পৰিৱেশত বাস কৰিব লগা হৈছিল। পেৰিচত থকা কালত তেওঁ ইংৰাজী আৰু ফৰাচী ভাষা শিকি সাহিত্য সমালোচনা লিখিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তাতে তেওঁ উইলিয়াম বাটলাৰ ইয়েটচ্  (William Butler Yeats) ক লগ পায় যিজন আছিল সেই সময়ৰ আয়াৰলেণ্ডৰ এজন জনপ্ৰিয় কবি আৰু নাট্যকাৰ। তাত সিহঁতে পৰস্পৰে পৰস্পৰৰ ভাৱ বিনিময় কৰিছিল আৰু বিশেষকৈ চিনজে  ইয়েটচৰ ব্যক্তিত্বৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈছিল। যেতিয়া চিনজে সাহিত্য কৰ্মৰ বাবে  ইয়েটচৰ  পৰামৰ্শ বিচাৰিছিল তেতিয়া ইয়েটচে তেওঁক আৰান দ্বীপপুঞ্জলৈ গৈ কৃষক সম্প্ৰদায়ৰ বাস্তৱ জীৱন অধ্যয়ন কৰাৰ বাবে উপদেশ দিয়ে। চিনজে ইয়েটচৰ উপদেশ শিৰোধাৰ্য্য কৰি আৰান দ্বীপপুঞ্জলৈ গৈ তাত থকা জনসাধাৰণৰ সামাজিক জীৱন অধ্যয়ন কৰি প্ৰচুৰ বাস্তৱ অভিজ্ঞতা লাভ কৰে।

ইতিমধ্যে ইয়েটচ্, লেডি গ্ৰেগৰী আৰু আন কেইজনমান সংস্কৃতিপৰায়ণ ব্যক্তিয়ে লগলাগি আয়াৰলেণ্ডত সাহিত্যিক আন্দোলন আৰম্ভ কৰে। পিছত চিনজেও এই আন্দোলনত যোগদান কৰি নাটক ৰচনা কৰিবলৈ লয়। ১৯০৩ চনত তেওঁ তেওঁৰ জীৱনৰ প্ৰথম নাটক ‘The Shadow of the Glen’ ৰচনা কৰে। এইখন আছিল এখন হাস্যৰসাত্মক নাটক। ইয়াৰ পিছত তেওঁ নাটক লিখাত সম্পূৰ্ণ মনোনিৱেশ কৰি ১৯০৪ চনত ‘Riders to the Sea’ শিৰোনামৰ নাটকখন লিখি উলিয়ায়। তেওঁৰ ব্যক্তিগত জীৱনৰ বিষয়ে ইমানেই জানিব পৰা গৈছে যে তেওঁ চেৰি মেথেচন (Cherry Matheson) নামেৰে এজনী অভিনেত্ৰীৰ প্ৰেমত পৰে। কিন্তু অভিনেত্ৰীজনীয়ে তেওঁক অগ্ৰাহ্য কৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ মলি অলগুড (Molly Allgood) নামেৰে আন এগৰাকী অভিনেত্ৰীৰ প্ৰেমত পৰে যদিও এই প্ৰেম আগবাঢ়িব  নোৱাৰিলে। জনা যায় যে পিছলৈ মলিয়ে চিনজৰ  প্ৰতি ইমানেই গভীৰ প্ৰেমত ডুব গৈছিল যে তাই চিনজক পাবৰ বােব উন্মত্ত  হৈ পৰিছিল।

চিনজে সৰু কালৰ পৰাই ‘হডকিন’ (Hodgkin) নামৰ বেমাৰত ভুগি আছিল যাৰ বাবে  তেওঁ কেইবাবাৰো শল্য চিকিৎসা ল’ব লগা হৈছিল। অৱশেষত এই অসুখে তেওঁক ইমান প্ৰৱলভাৱে আক্ৰান্ত কৰে যে তেওঁক ডুবলিন চিকিৎসালয়ত ভর্তি  কৰোৱা হয়। কিন্তু কোনো ডাক্তৰে তেওঁক আৰোগ্য কৰিব নোৱৰিলে। এই বেমাৰতে মাত্ৰ আঠত্ৰিছ বছৰ বয়সতে চিনজে মৃত্যুক আকোৱলি লয়। 

সাহিত্যিক কৰ্মৰ নামত তেওঁ মাত্ৰ ছয়খনমান নাটক এৰি থৈ যায়। তেওঁৰ নাটক কেইখন বৈশিষ্ট্যগত ভাৱেই চিন্জিয়ান। এই নাটকবোৰ সম্পূৰ্ণ বাস্তৱ জীৱনৰ ওপৰত ৰচিত। আয়াৰলেণ্ডৰ প্ৰচলিত কাহিনী আৰু জীৱন ধাৰাৰ হুবহু প্ৰতিফলন ঘটিছে তেওঁৰ নাটকসমূহত। যদিও তেওঁৰ নাটকসমূহ গদ্য ৰীতিত ৰচিত তথাপি তেওঁৰ নাটকসমূহ ভাৱ আৰু অনুভূতিৰ সূক্ষ্মতাত কাব্য-নাটকৰ শ্ৰেণীত পৰে। তেওঁৰ নাটকসমূহৰ ভিতৰত ‘Riders to the Sea’ শিৰোনামাৰ নাটকখন সর্বোৎকৃষ্ট। ভাৱ আৰু কলাত্মক দিশৰ পৰা তেওঁৰ নাটসমূহ তেওঁৰ সমসাময়িক আন আন নাট্যকাৰ যেনে- ইয়েটচ্ , লেডি গ্ৰেগৰী, এডৱাৰ্ড মাৰ্টিন, জৰ্জ ম’ৰ আদি নাট্যকাৰৰ নাটকবোৰতকৈ শ্রেষ্ঠ ।

তেওঁৰ প্ৰকৃতি আৰু ব্যক্তিত্বৰ বিষয়ে জনা যায় যে তেওঁ আছিল লাজকুৰীয়া আৰু মৌন স্বভাৱৰ। তেওঁ সদায় নিজৰ মতামতৰ ওপৰত অবিচল আস্থা ৰাখিছিল। তেওঁ যিকোনো আচাৰ-অনুষ্ঠানত  নিজে অংশ গ্ৰহণ কৰাতকৈ দৰ্শক হিচাপে  নীৰৱে উপেভাগ কৰি থকাটো পচন্দ কৰিছিল। মূৰ্খালিৰ প্ৰতি তেওঁৰ হিংসাভাৱ আছিল। কোনো বস্তু বা ঘটনাক সূক্ষ্ম অনুসন্ধান কৰাৰ প্ৰতি তেওঁৰ নিপুণ দক্ষতা আছিল। 

এজন মানুহৰ মূল্য আৰু প্ৰতিভা তেওঁৰ কামৰ সংখ্যাৰ ওপৰত নহয়, মানদণ্ডৰ ওপৰত ভিত্তি  কৰিহে নিৰ্ণীত হয়। গতিকে ক’ব পাৰি যে চিনজ্ যদিও মাত্ৰ ছয়খন নাটক ৰচনা কৰি আকস্মিক মৃত্যু মুখত পৰে তথাপি নাটক কেইখনৰ বাবে  তেওঁৰ নাম বিশ্ব নাট্য-সাহিত্যৰ ইতিহাসত চিৰদিন অমৰ হৈ থাকিব।

…ৰাব্বি মছৰুৰ

প্রসঙ্গ পুথি : জন মিলিনটন চিনজ্

One Comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *