লুডউইগ ভ’ন বিথুভেন 

লুডউইগ ভ’ন বিথুভেন  (Ludwig Von Beethoven) আছিল ঊনবিংশ শতিকাৰ জাৰ্মানীৰ এজন সংগীতজ্ঞ। পিয়ানোবাদক আৰু অৰ্গেনবাদক হিচাপে তেওঁ আন্তৰ্জাতিক যশ-খ্যাতি লাভ কৰাৰ লগতে জীৱন কালতেই ‘সুৰৰ যাদুকৰ’, ‘সুৰ সম্ৰাট’ আদি বিশেষণেৰে বিভূষিত হৈ কিংবদন্তীত পৰিণত হৈছিল।

এইজন প্ৰখ্যাত সঙ্গীতজ্ঞজনৰ জন্ম হৈছিল জাৰ্মানীৰ ৰাইনলেণ্ড নামৰ এখন নগৰৰ এটি দুখীয়া পৰিয়ালত ১৭৭০ চনৰ ১৬ ডিচেম্বৰত। তেওঁৰ দেউতাকৰ নাম আছিল ৰোহেন বিথুভেন। ৰোহেন বিথুভেন আছিল পিয়ানো আৰু  ভায়োলিনবাদক। তেওঁ নিজে ভায়োলিন আৰু পিয়ানোবাদক হিচাপে যশ আৰু খ্যাতি অৰ্জন কৰাৰ বাবে হাবিয়াস কৰিছিল যদিও তেওঁৰ দুৰ্ঘোৰ মদাহী স্বভাৱে তেওঁক এই হাবিয়াস পূৰণৰ পথত অন্তৰায় হিচাপে থিয় দিয়ে। অৱশেষত তেওঁ বাদ্য এৰি গীত গাবলৈ লয় আৰু নিজকে গায়ক হিচাপে প্রতিষ্ঠা কৰাত সফল হয়। ঘৰত দৰিদ্ৰতা আৰু বিশৃঙ্খলা থকা সত্বেও পুত্ৰ লুডউইগ ভ’ন বিথুভেনে সংগীত চৰ্চা কৰাৰ বাবে প্ৰাথমিক আহিলা নিজ ঘৰতে পাইছিল। নিজে সংগীতজ্ঞ হ’ব নোৱাৰি ৰোহন বিথুভেনে পুত্ৰৰ ওপৰত চকু দিয়ে। সন্তানৰ মাজত নিজৰ হাবিয়াস পূৰণ কৰিবলৈ পুত্ৰ বিথুভেনক নিজেই পিয়লা আৰু বেহেলাৰ তালিম দিবলৈ ধৰে। অলপ দিনৰ ভিতৰতে পুত্ৰ বিথুভেনে পিয়ানো বাদ্যৰ তাল, মান, লয় আদি আয়ত্ব কৰি লয় । বিথুভেনৰ মাজত প্ৰতিভাৰ উমান পাই পিতাকে তেওঁক এখন স্কুলত ভৰ্তি কৰাই দিলে। পঢ়া-শুনাৰ প্ৰতি বিথুভেন আছিল উদাসীন। সেয়ে পিতাকে পুতেকক আচুতীয়াকৈ সংগীত শিক্ষা দিয়াৰ বাবে  ভন ডেন ইডেন নামৰ এজন শিক্ষক নিযুক্ত কৰিলে। গৃহ শিক্ষকৰ তত্বাৱধানত শিশু বিথুভেন অৰ্গেনবাদক হিচাপে  পাকৈত হৈ উঠিল। ইতিমধ্যে পৰিয়ালত দৰিদ্ৰতাই চৰম সীমা পালে। অৱশেষত ভন ডেন ইডেন নামৰ সেই শিক্ষকজনৰ সহানুভূতি আৰু প্ৰচেষ্টাৰ দ্বাৰা মাত্ৰ তেৰ বছৰ বয়সত লুডউইগ বিথুভেনে ৰাজদৰবাৰত সহায়কাৰী অৰ্গেনবাদক হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে। ৰাজদৰবাৰত বিথুভেনে সংগীত চৰ্চাৰ অনুকূল পৰিবেশ পোৱাৰ লগতে আন বহুতো সংগীতজ্ঞৰ সান্নিধ্য লাভ কৰে। অলপ দিনৰ ভিতৰতে ৰাজদৰবাৰত সংগীত পৰিবেশন  কৰি তেওঁ যথেষ্ট যশ আৰু প্ৰশংসা বুটলিলে। তেওঁৰ মাহিলী দৰমহাও বৃদ্ধি পালে।

এবাৰ তেওঁ এজন সুভাকাংঙ্খীৰ সহায়ত ভিয়েনাৰ এটি সংগীত সমাৰোহত ভাগ লোৱাৰ সুযোগ পায়। যথাসময়ত বিথুভেনে নিজৰ সংগীত পৰিবেশন কৰিলে। উপস্থিত শ্ৰোতামণ্ডলীৰ পৰা ভূয়সী প্ৰশংসা লাভ কৰাৰ উপৰিও সেইখন অনুষ্ঠানত সংগীত প্ৰবাদ পুৰুষ আন্তৰ্জাতিক খ্যাতি সম্পন্ন মোজাৰ্ট উপস্থিত আছিল। মোজাৰ্টে এইজন সৰু শিল্পীৰ সুৰৰ লহৰত মুগ্ধ হয়। মোজাৰ্টে বিথুভেনৰ মাজত ভৱিষ্যতৰ সোণালী কিৰণৰ জিলিকনি দেখা পাই অনুষ্ঠানৰ শেষত নিজেই বিথুভেনক লগ ধৰে। মোজাৰ্টে বিথুভেনক প্ৰশংসা কৰাৰ লগতে সংগীতৰ বিষয়ে বহুতো জ্ঞানগৰ্ভী দিহা পৰামৰ্শ আগবঢ়ায় । বিথুভেনও মোজাৰ্টৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা আৰু ভক্তিভাৱত মোহিত হৈ মোজাৰ্টৰ শিষ্যত্ব গ্ৰহণ কৰিলে। হীৰা আৰু সোণৰ সংযোগ ঘটিল। মোজাৰ্টৰ পৰা বিথুভেনে সংগীতৰ বাকী থকা প্ৰায় আটাইবোৰ  শিক্ষা আয়ত্ব কৰি ললে। ইতিমধ্যে বিথুভেনৰ পিতৃ-মাতৃ দুয়োজনৰে মৃত্যু ঘটিছে। বিথুভেন ঘৰুৱা বান্ধোনৰ পৰা স্বাধীন হ’ল। মোজাৰ্টৰ লগত বিভিন্ন সংগীত অনুষ্ঠানত  ভাগ ল’বলৈ ধৰিলে।

এবাৰ এখন সংগীত অনুষ্ঠানত  সেই সময়ৰ আন এজন প্ৰখ্যাত সংগীতজ্ঞ মিষ্টাৰ হাইডেনক লগ পায়। হাইডেনে বিথুভেনক প্ৰশংসা কৰাৰ উপৰিও বিথুভেনক নিজৰ শিষ্যত্বও দান কৰিলে। এইবাৰ বিথুভেনে গুৰু হাইডেনৰ লগত ভিয়েনাত নিগাজীকৈ থাকিবলৈ ললে। তেওঁৰ অধীনত সংগীতৰ উচ্চতম পাঠ গ্ৰহণ কৰি কেইবাটাও স্ব-সুৰৰ সৃষ্টি কৰিলে। সংগীতত এইবাৰ বিথুভেন পাকৈত হৈ উঠিল।

বিথুভেনৰ যশ চাৰিওপিনে সিঁচৰতি হৈ পৰিল। তেওঁৰ হাতত যশৰ লগতে যথেষ্ট অৰ্থও আহিল। অৰ্থৰ আধিক্যই বিথুভেনৰ স্বভাৱ পৰিৱৰ্তন কৰি দিলে। তেওঁ আত্মগৌৰৱী হৈ উঠিল। স্বভাৱ হৈ পৰিল খিঙখিঙগীয়া । গুৰু হাইডেনৰ লগত তেওঁৰ প্ৰায়েই কাজিয়া হ’বলৈ ধৰিলে। অৱশেষত হাইডেনৰ পৰা আঁতৰি আহিল। পিছত মোজাৰ্টৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বীস্বৰূপ চেলিইভি নামৰ আন এজন সংগীতজ্ঞৰ লগ লাগিল। সেই সময়ত বিথুভেনৰ প্ৰকৃতি  ইমানেই  ৰুক্ষ হ’ল যে তেওঁ প্ৰায়েই আগৰ গুৰু মোজাৰ্ট আৰু হাইডেনৰ বিৰুদ্ধে বিৰূপ মন্তব্য কৰিবলৈ ধৰিলে।

এদিন হঠাৎ বিথুভেনে অনুভৱ কৰিলে যে তেওঁ বাদ্যযন্ত্ৰত যি সুৰৰ লহৰ তুলিছে সেয়া কাণেৰে শুনিব পৰা নাই। বিথুভেন শিহঁৰিত হৈ উঠিল। চিকিৎসকৰ ওচৰলৈ লৰ মাৰিলে। চিকিৎসকে পৰীক্ষা কৰি ঘোষণা কৰিলে যে  তেওঁৰ কাণৰ পৰ্দা দুৰ্বল হৈ গৈছে। বিথুভেন হাতাশাত মানসিকভাৱে ভাগি পৰিল। বুকুত প্ৰচণ্ড হাতাশাৰ আঘাত বাজি উঠা অনুভৱ কৰিলে। লগে লগে তেওঁ সিদ্ধান্ত ললে যে তেওঁৰ মেজাজ পৰিৱৰ্তন কৰিব। সিদ্ধান্ত মতে কাম কৰিলে। ৰাতিৰ ভিতৰতে মদ খোৱা এৰি পেলালে। কাজিয়া কৰা বন্ধ কৰি দিলে। ঈৰ্ষাৰ বশৱৰ্তী হৈ যিসকলক  অপমান কৰিছিল সিহঁতৰ প্ৰতি নম্ৰ আৰু বিনয়ী হৈ পৰিল। কিন্তু কোনো ব্যক্তিৰ জীৱনলৈ যেতিয়া বিপৰ্যয় নামি আহে তেতিয়া চাৰিওপিনৰ পৰা ঘেৰি ধৰে। এইবাৰ বিথুভেনৰ জিভা দুখনো বিকল হৈ আহিল। মাত-কথা নোলায়। তেওঁৰ এনে বিপৰ্যৰ সময়ত নিজৰ বন্ধু-বান্ধবীও তেওঁৰ পৰা আঁতৰি যোৱা আৰম্ভ কৰিলে। বিথুভেন হতাশা আৰু অনুতাপত জৰ্জৰিত হ’ল। তথাপি তেওঁ সুৰৰ সাধনা চলাই থাকিল। বহুতো সুৰৰ সৃষ্টি কৰিলে।

এবাৰ ১৮২৪ চনৰ কোনোবা এটি সন্ধিয়া ভিয়েনা মহানগৰীৰ এটি সংগীত সমাৰোহত তেওঁ পিয়ানো বজাই আছে। পেক্ষাগৃহভৰ্তি শ্ৰোতামণ্ডলীয়ে বিথুভেনৰ পিয়ানোৰ সুৰত মোহ গৈছে। এটা সময়ত পিয়ানোত সুৰৰ শেষ লহৰ  পৰিল। পেক্ষাগৃহভৰ্তি শ্ৰোতামণ্ডলীয়ে কোনো কাল্পনিক আনন্দময় জগতৰ পৰা যেন হঠাতে বাস্তৱলৈ ঘূৰি আহিল। বাদ্যকৰজনৰ প্ৰশংসাত দৰ্শকে হাত চাপৰি মাৰিলে। কিন্তু বাদ্যকৰজনৰ কোনো সাৰ-সুৰ নাই। দৰ্শকে আকৌ জোৰেৰে দুগুণ উৎসাহেৰে হাত চাপৰিৰ ৰেয়াজ তুলিলে। এইবাৰো বাদ্যকৰজন মুখ তুলি দৰ্শকৰ অভিবাদনৰ প্ৰতি কোনো সঁহাৰি নজনালে। পিয়ানোবাদকে পিয়ানোৰ ওপৰত মূৰ পেলাই চকু মুদি নির্বিকাৰভাৱে তলমুখ কৰি আছে। দৰ্শকসকল আচৰতি হ’ল। সিহঁতৰ অভিবাদন মূৰ তুলি গ্ৰহণ নকৰাৰ বাবে  বহুতে ভিতৰি ভিতৰি অসন্তোষ প্ৰকাশ কৰিলে। এইবাৰ মঞ্চৰ আঁৰৰ পৰা  এজন লোক ওলাই আহি শিল্পীগৰাকীৰ মুখমণ্ডল দৰ্শকৰ পিনে ঘূৰাই দিলে। শিল্পী গৰাকীয়ে মূৰ দুপিয়ালে। মুখেৰে কিবা ক’ব খুজিলে যদিও কোনো শব্দ ওলাই নাহিল। তেতিয়াহে দৰ্শকবৃন্দই  জানিব পাৰিলে যে সিহঁতৰ প্ৰিয় শিল্পীজন কলা আৰু বধিৰ অৰ্থাৎ কাণেৰেও নুশুনে আৰু মুখেৰেও মাতিব নোৱাৰে।

এই মহান সংগীত শিল্পীজনৰ মৃত্যু হয় ১৮২৭ চনৰ ২৬ মাৰ্চত। কলা আৰু বধিৰ হৈয়ো সংগীত জগতত বিথুভেনে যি অনন্য প্ৰতিভাৰ সাক্ষৰ ৰাখি গ’ল সেয়া সংগীতৰ ইতিহাসত এক বিষ্ময়কৰ অধ্যায় হিচাপে চিৰদিন থাকি যাব।

…ৰাব্বি মছৰুৰ

প্রসঙ্গ পুথি :লুডউইগ ভ’ন বিথুভেন 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *