ইছমাইল হোছেইনৰ কবিতা ‘কৃষক বন্ধুলৈ’: এক বিশ্লেষণ

—ৰাব্বি মছৰুৰ

কবি ইছমাইল হোছেইন হৈছে জন দৰদী কবি।  তেওঁ অন্যান্য আধুনিক কবিসকলৰ দৰে  মায়াবাদত ডুব গৈ কেৱল নিজৰ অন্তৰৰ অনন্ত অনুভূতি, আকুল উচ্ছাস আৰু হৃদয়াবেগৰ ৰাজ্যত সীমাবদ্ধ নাথাকি  তেওঁৰ জন দৰদী চকু সৰ্বহাৰা সাধাৰণ জনগণলৈ নিক্ষেপ কৰিছে আৰু তাৰ পৰাই সংগ্ৰহ কৰিছে তেওঁৰ কবিতাৰ কেঁচা সমল।  ‘কৃষক বন্ধুলৈ’ তেওঁৰ তেনে এক জন দৰদী কবিতা। কবিতাটিৰ মাজেৰে কবিয়ে সমাজৰ  নিপীড়িত, দৰিদ্ৰতাৰ কৱলত পৰি  মৰো-মৰোেকৈ জীয়াই থকা কৃষক সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি অকপট কৃতজ্ঞতা জ্ঞাপন কৰিছে।

কবি কেতিয়াও অকৃতজ্ঞ নহয়।  কবিয়ে জানে যে ৰাষ্ট্ৰৰ বুনিয়াদ হৈছে উৎপাদক শ্ৰেণী। উৎপাদক শ্ৰেণীয়ে কপালৰ ঘাম মাটিত পেলাই দেশৰ ছন পৰা মাটিত কোৰেৰে চহ কৰি  সোণ ফলায়।  ৰ’দ, বতাহ  সিহঁতৰ মূৰৰ ওপৰেদি বাগৰি যায় অথচ তালৈ কোনো ভ্ৰুক্ষেপ নাই।  কিন্তু এই কৃষক শ্ৰেণীয়েই সমাজত হেয় প্ৰতিপন্ন হয়।  জন দৰদী কবি ইছমাইল হোছেইনৰ চকুত কৃষকসকলৰ এই শ্বাশত অৱদান ধ’ৰা পৰিছে আৰু সেয়ে কৃতজ্ঞতােবাধত স্বীকাৰ কৰিছে যে কৃষকসকল সমাজত থাকিলে অমানিশাতো গাওঁবোৰে পোহৰ বিলায়, ঘৰে ঘৰে জীৱনৰ অমিয়া গানৰ সুৰ উঠে, ঋতুৱেও পুৰণি জৰাজীৰ্ৰ্ণতাক সলনি কৰি নতুনত্ব কঢ়িয়াই  আনে। কবিৰ ভাষাত:

“তুমি থাকিলে অমানিশাতো গাওঁবোৰে  বিলায় পোহৰ

মানুহবোৰে ঘৰে ঘৰে গায় জীৱনৰ অমিয়া গান

ঋতুৱে সলায় পুৰণি জৰাজীৰ্ণ  দিন।”

কবিয়ে অকল কৃষকসকলৰ কৰ্মশক্তিৰ প্ৰতি কৃতজ্ঞতা জ্ঞাপন কৰিয়েই ক্ষান্ত থকা নাই, সিহঁতক ‘সৃষ্টিৰ আদিমতম ভাস্কৰ’ বুলিও স্বীকাৰ কৰিছে। কবিয়ে এলানি সুন্দৰ চিত্ৰকল্পৰ মাজেদি কৃষকসকলৰ অফুৰন্ত শক্তিৰ চিত্ৰ অংকন কৰিছে।

“তুমি অনন্য শিল্পী, সৃষ্টিৰ আদিমতম ভাস্কৰ

তুমিয়েইতো মাটিৰ পৰা কাঢ়ি আনিছা শস্যৰ বীজ

আকাশৰ পৰা আনিছা অমল সৌন্দৰ্য

সূৰ্যৰ পৰা শক্তিৰ অক্ষয় ভাণ্ডাৰ

সাগৰৰ গভীৰ বুকুৰ পৰা প্ৰশান্তিৰ কোমল ৰ’দ।”

কবিয়ে জানে কৃষকসকল সমাজৰ ধৰণী স্বৰূপ।  কৃষক নেথাকিলে  দেশৰ শস্য উৎপাদনত কেনা লাগিব। পৰিণাম স্বৰুপে ওলট-পালট হৈ যাব সমাজ ব্যৱস্থাৰ সকলো কাৰ্যক্ৰমণিকা; কিয়নো ‘আগতে চাউল কঠা, পিছতহে হৰি কথা।’ সেয়ে কবিয়ে অতিশয়োক্তিৰ সহায়ত স্বীকাৰ কৰিছে:

”তুমি নেথাকিলে পানী হয় পাথৰ

থমকি ৰয় নদী

প্ৰৱল উত্তাপত বাঢ়ি আহে পৃথিৱীৰ জ্বৰ।”

কৃষকে অফুৰন্ত কৰ্ম শক্তি দান কৰিও সমাজত সদায় তল শ্ৰেণীৰ নাগৰিক হিচাপে অৱহেলিত, নিপীড়িত, অত্যাচাৰিত হৈ আহিছে। সিহঁতে কেতিয়াও সিহঁতৰ কৰ্ম শক্তিৰ সঠিক মূল্যায়ন নাপায়। সেয়ে কবিয়ে কৈছে:

“তোমাৰ লুণীয়া দেহাত শ্ৰমৰ অফুৰন্ত স্বাক্ষৰ

অথচ তুমি কেতিয়াও বাতৰিৰ শিৰোণামা নোহোৱা

দূৰদৰ্শনৰ পৰ্দাতো ভূমুকি নেমাৰে তোমাৰ বিশ্বস্ত মুখ

ৰাজসদনৰ অধ্যক্ষও নহয় তুমি।”

কবিয়ে জানে যে কৃষকসকলেই সমাজ পৰিবৰ্তনৰ প্ৰধান অস্ত্ৰ হ’ব পাৰে। কবি আশাবাদী যে কোনোবা দিন কৃষকসকল সিহঁতৰ অৱস্থাৰ প্ৰতি সচেতন হ’ব  আৰু সিহঁতৰ প্ৰতি কৰা মুষ্টিমেয়ৰ অন্যায়ৰ প্ৰতি জাগ্ৰত হৈ সিহঁতৰ প্ৰাপ্য মূল্যায়ন আদায় কৰিব। 

“তুমি মানুহৰ চেতনাৰ বটবৃক্ষ

এটা জাগ্ৰত প্ৰতিবাদ।”

কবিতাটি বিষয়-বস্তুৰ দিশৰ পৰা বৰ্জোৱা (proletariate) শ্ৰেণীৰ কবিতা বুলি ক’ব পাৰি। কবিতাটিৰ ভাষা সহজ আৰু সৰল যদিও কল্পচিত্ৰ আৰু এলানি অতিশয়োক্তিয়ে কবিতাটিৰ সৌন্দৰ্য বৃদ্ধি কৰিছে।০ ০ ০

(ৰচনাটি লিখকৰ  ‘ইছমাইল হোছেইনৰ কবিতাঃ এক বিশ্লেষণাত্মক অধ্যায়ন’ গ্রন্থৰ পৰা তুলি দিয়া  হৈছে।)

ৰাব্বি মছৰুৰ   ৰচিত  কেইখনমান  গ্রন্থ:

Related Search:

 

Leave a Reply

Your email address will not be published.