ইছমাইল হোছেইনৰ কবিতা ‘মোক আকোৱালি লোৱা’: এক বিশ্লেষণ

—ৰাব্বি মছৰুৰ

মানৱ জাতিয়ে বিংশ শতাব্দীত বিজ্ঞানৰ চৰম সীমাত উপনীত হৈয়ো বৰ্বৰতা বা আদিম যু্দ্ধ প্রবৃত্তি  এৰিব পৰা নাই। সেয়ে বিংশ শতাব্দীৰ প্ৰথম পাঁচোটা দহকতে দুটা বিধবংশী বিশ্বযুদ্ধ সংগঠিত হৈ গ’ল। মৰিল লক্ষ লক্ষ মানুহ। এই দুখন বিশ্ব যুদ্ধৰ ধোৱা ছাঁই মাৰ নেযাওঁতেই আকৌ আৰম্ভ হ’ল ইৰাক-আমেৰিকাৰ যুদ্ধ। অকালতে প্ৰাণ দিলে বহুতে। সম্পদ নষ্ট হ’ল অনেক। “মোক আকোৱালি লোৱা” শিৰোনামাৰ কবিতাটি এই ইৰাক-আমেৰিকাৰ যুদ্ধৰ পটভূমিতেই লিখা। ইয়াত  কবিয়ে এজন যুদ্ধৰ প্ৰতি বীতশ্ৰদ্ধ আমেৰিকীয় সৈনিকৰ বিলাপ  বৰ্ণনা কৰিছে।

সেই অনামী আমেৰিকীয় সৈনিকজন স্বভাৱতে আছিল শান্তিপ্ৰিয়। সেয়ে তেওঁ অনিচ্ছা সত্বেও যুদ্ধত মানুহ হত্যা কৰি বহুত দুখ পালে। কিন্তু তেওঁৰ কোনো উপায় নাছিল। চৰকাৰৰ হাতত তেওঁ এটা যন্ত্ৰহে। বিষাদত তেওঁ সময় আৰু শিলক সম্বোধি তেওঁক আকোৱালি ল’বলৈ কৈছে। কিয়নো যুদ্ধৰ বিভীষিকা দেখি সৈনিকজন জড় হৈ পৰিছে। কবিয়ে সৈনিকজনৰ মনৰ ভাৱ প্ৰকাশ কৰিবলৈ গৈ লিখিছে:

“তোমাৰ নিমজ বুকুত মোক আকোৱালি লোৱা হে সময়

তোমাৰ কঠিন হৃদয়েৰে মোক আকোৱালি লোৱা হে শিল

তাহানি জাৰ্মানীৰ পৰা নাগাচাকি, হিৰোচিমা হৈ আহোতে

যুদ্ধৰ বিভীষিকা দেখি মই জড় হৈ পৰিছো।”

দ্বিতীয়তে, কবিয়ে গছ আৰু মাটিক সম্বোধি নিজকে অংকুৰিত হ’বলৈ আৰু ফল হৈ পকিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰিছে:

“ফুল হৈ ফুলাৰ আগতেই সৰি পৰিছো ডালৰ পৰা

সম্প্ৰতি মোৰ পৰা ক্ৰমে আঁতৰি আহিছো মই

তুমি মোক ফল হৈ পকিবলৈ দিয়া হে সেউজ গছ

তুমি মোক অংকুৰিত হৈ গজিবলৈ দিয়া হে শীতল মাটি।”

পাৰস্য উপসাগৰৰ যুদ্ধত সৈনিকজনৰ নতুনকৈ আৰু বেছি অভিজ্ঞতা হ’ল। তেওঁ সেই যুদ্ধত মৃত সৈনিকৰ শৰীৰ চুই আহিছে। তেজেৰে হাত, ভৰি, মুখ ধুই আহিছে। তাত কবৰ দি আহিল বহুতো অচিন বন্ধুক । কবিৰ ভাষাত:

“পাৰস্য উপসাগৰত মৃত সৈনিকৰ বুকু চুই এইমাত্ৰ আহিছো মই

তেজেৰে ধুই আহিছো হাত, ভৰি, চকু, মুখ

ৰণ থলিৰ পৰা বুটলি আনিছো অচিন বন্ধুৰ  স্মৃতি ফলক।”

ইয়াৰ পিছত সৈনিকজনে যুদ্ধত তেওঁৰ ভূমিকাৰ বিষয়ে কৈছে।  সৈনিকজনে যুদ্ধৰ ৰাগীত উলংগ হৈ পৰিছে, যুদ্ধ-উন্মত্ত  হৈ দৌৰি ফুৰিছে দেশৰ পৰা দেশ। নদ, সাগৰ, পুখুৰীত ঢালিছে বিহ। বৰ্বৰ চিকাৰীৰ দৰে ৰুণ দিয়া কপৌ (শান্তিৰ প্ৰতীক) ক হত্যা কৰিছে আৰু বাৰুদেৰে বিষাক্ত কৰিছে চৌদিশৰ বতাহ। অৰ্থাৎ চাৰিওফালে যুদ্ধৰ বিভীষিকাৰ সৃষ্টি কৰিছে। কবিৰ ভাষাত:

“যুদ্ধৰ ৰাগীত হিৰোচিমাতেই খুলি থৈ আহিছো পোছাক

দেশে দেশে যুদ্ধোন্মত্ত হৈ দৌৰি ফুৰিছো

নদী, সাগৰ, পুখুৰী, সকলোতে বিষ ঢালিছো

বৰ্বৰ চিকাৰীৰ দৰে ৰুণ দিয়া কপৌবোৰক হত্যা কৰিছো

বাৰুদেৰে বিষাক্ত কৰিছো চৌপাশৰ বতাহ।”

সৈনিকজনে উক্ত ভুমিকাবোৰ স্ব ইচ্ছাই গ্ৰহণ কৰা নাই। তেওঁ আমেৰিকীয় চৰকাৰৰ কিনা গোলামহে। তেওঁক আজীৱন ধবংশ লীলাৰ আখৰা দিয়া হৈছে।

“যুদ্ধবাজ আমেৰিকাৰ মই কিনা গোলাম

মোক আজীৱন শিকোৱা হৈছে যুদ্ধৰ বৰ্বৰ কৌশল

শিশুবধৰ আখৰা আৰু সভ্যতা ধবংশৰ ভাওনা।”

জীৱন সম্পৰ্কে সৈনিকজনৰ কোনো বিশেষ অনুভূতি নাই; কিয়নো তেওঁৰ পৰা সকলো অনুভূতি কাঢ়ি নিয়া হৈছে। সেয়ে এতিয়া তেওঁ কাতৰ কণ্ঠে শিল, মাটি, গছ আদিক প্ৰাৰ্থনা জনাইছে:

“তুমি মোক আকোৱালি লোৱা হে শিল-

মই শস্য হ’ম

তুমি মোক আকোৱালি লোৱা হে গছ-

মই ফুল হ’ম

তুমি মোক আকোৱালি লোৱা হে মাটি-

মই ফল হ’ম

আৰু নিহত সৈনিকৰ মুখত তুলি দিম

এমুঠি আহাৰ।”

কবিতাটি শোকাত্মক আৰু কৰুণ ৰসেৰে সিক্ত। কবিতাটিত যুদ্ধৰ উন্মাদ বিভীষিকা আৰু ইয়াৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ধবংশ যজ্ঞ আৰু তাৰ প্ৰতিক্ৰিয়াৰ প্ৰতিটি দিশ অংকিত হৈছে। কবিতাটি সৰল, গদ্যধৰ্মী আৰু মানস চিত্রবোৰ  উপেভাগ্য।০ ০ ০

(ৰচনাটি লিখকৰ  ‘ইছমাইল হোছেইনৰ কবিতাঃ এক বিশ্লেষণাত্মক অধ্যায়ন’ গ্রন্থৰ পৰা তুলি দিয়া  হৈছে।)

ৰাব্বি মছৰুৰ   ৰচিত  কেইখনমান  গ্রন্থ:

Related Search:

 

Leave a Reply

Your email address will not be published.