কাঞ্চন বৰুৱাৰ উপন্যাস, ‘অসীমত যাৰ হেৰাল সীমা’ – এটি সমালোচনা

কাঞ্চন বৰুৱাৰ  ‘অসীমত যাৰ হেৰাল সীমা’ শিৰোনামৰ উপন্যাসখন সম্পূৰ্ণ কল্পনাৰ ওপৰত প্রতিষ্ঠিত এটি ঐতিহাসিক উপন্যাস। উপন্যাসখনত ঔপন্যাসিক কাঞ্চন বৰুৱাই তেৰশ বছৰ আগৰ পূৰ্ব অসমৰ বিশেষকৈ দিহিং নদীৰ দুয়োপাৰৰ প্ৰাকৃতিক, ৰাজনৈতিক, সামাজিক, অৰ্থনৈতিক তথা সাংস্কৃতিক চিত্ৰ অংকন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছে। উপন্যাসখন ৰচনা কৰোতে অৰ্থাৎ ইয়াৰ কাহিনী সৃষ্টি আৰু ৰূপায়ণ কৰোতে ঔপন্যাসিকে অলৌকিকতা আৰু জন্মান্তৰবাদত বিশ্বাস স্থাপন কৰি লৈছে। উপন্যাসখনৰ প্ৰথম তিনিটা অধ্যায় লিখকৰ ভাষাত প্ৰথম পুৰুষত বৰ্ণনা কৰি পিছৰ চতুৰ্থ অধ্যায়ৰ পৰা একাবিংশতিতম অধ্যায়লৈকে উপন্যাসখনৰ প্ৰধান চৰিত্ৰ চন্দনৰ মুখেৰে প্ৰধান কাহিনী ভাগ ব্যক্ত কৰিছে।

লিখক নিজেও উপন্যাসখনৰ এটি চৰিত্ৰ। উপন্যাসখন আৰম্ভ হৈছে লিখকৰ মস্তিষ্ক-প্ৰসূত দিবাস্বপ্ন বা কল্পনাৰ দ্বাৰা। লিখকে কল্পনা কৰিছে যে তেওঁ এজন কেৰাণী। কেৰাণীৰ গতানুগতিক ব্যস্ত কৰ্মময় জীৱনত নিজকে ভাবিবলৈ বা ৰোমাণ্টিক সন্ধিয়া উপভোগ কৰিবলৈ কেতিয়াও সময় পোৱা নাই। এদিন শনিবাৰে দিনৰ বাৰ বজাত অফিচৰ পৰা ঘৰলৈ আহিছে। তেওঁৰ মনত বিশেষ ৰোমাণ্টিক আমেজৰ ফুর্তিৰ  আলোড়ন উঠিল। কিয়নো পিছদিনা দেওবাৰ আৰু তাৰ পিচ দিনৰ পৰা একমাহ বন্ধ। তেওঁ গতানুগতিক ব্যস্ত জীৱনৰ পৰা বন্ধ পাই মুক্তিৰ আনন্দ বা স্বাধীনতাৰ আনন্দ উপভোগ কৰিবলৈ নিজৰ বিচনাত দীঘল দি পৰিছে আৰু মনৰ গোপন কোণত থকা কল্পনাৰ জোলোঙাৰ মুখা খুলি দি দিবাস্বপ্নত মগ্ন হৈছে। দিবা স্বপ্নত তেওঁ কল্পনা কৰিছে যে তেওঁ ফুলনিৰ মাজত বহি আছে। ওচৰতে তেওঁৰ চাৰিবছৰীয়া ছোৱালী। নাম পখিলী। পখিলীয়ে তেওঁৰ লগত লুকা-ভাকু খেলিছে। তেওঁৰ পত্নী মায়াও ওচৰতে । মাজে মাজে পখিলীয়ে মাকৰ ওচৰলৈ গৈছে। আকৌ বাপেকৰ ওচৰলৈ দৌৰি আহিছে। এবাৰ লিখকে কল্পনা কৰিছে তেওঁ যেন পত্নী মায়াৰ পিনে চাইছে আৰু দেখিছে তাইৰ মুখত প্ৰতিদিনৰ পুৰণা সুন্দৰ হাঁহিটো। তাৰ পিছত লিখকে পত্নী মায়াৰ লগত প্ৰথম প্ৰণয়ৰ মুহূৰ্তবোৰৰ কথা ভাৱিছে। এনেদৰে কল্পনাৰ পাখি লগাই অতীতৰ  বিষয়ে ভাৱি থকা মূহুৰ্তত হঠাৎ তেওঁৰ কল্পনাই গতি সলনি কৰিলে আৰু কল্পনা কৰিলে যে তেওঁৰ চাৰিজন বাল্যবন্ধু নাম অজিত, পজিৰ, দিলীপ আৰু ফুকন তেওঁৰ সন্মুখত হাজিৰ। সিহঁতৰ এজন হৈছে প্ৰফেচৰ, এজন কবি, এজন ডাক্তৰ আৰু আনজন বক্তা  লিখকৰ দৰেই কেৰাণী। তেতিয়া বন্ধুকেইজনৰ পৰামৰ্শ মতে সিহঁতে দিহিং নদীৰ পাৰে পাৰে নৌকা ভ্ৰমণলৈ যাবলৈ সিদ্ধান্ত ললে। ভৰা মতেই কাম। লিখকৰ সৈতে চাৰিও বন্ধুয়ে যাৱতীয় বস্তু-বাহিনী লৈ নৌকা ভ্ৰমণলৈ ওলাল।

এতিয়া লিখকৰ কল্পনাই অন্য মূৰ ললে। পাঁচ বন্ধুয়ে দিহিং নদীত নৌকা এৰি দিলে। ভ্ৰমণত সিহঁতে দেওবাৰ, সোমবাৰ, মঙ্গলবাৰ আৰু বুধবাৰ পাৰ কৰিলে। সিহঁতে দিহিং নদীৰ দুয়োপাৰৰ প্ৰাকৃতিক দৃশ্য হিয়া উজাৰি উপেভাগ কৰিলে। এনেদৰে চাৰিদিন নৌকাৰে গৈ গৈ পঞ্চম দিনা দিহিং নদীৰ পাৰত সিহঁতৰ নাও চপালে। নাও চপাই সিহঁতে বনৰীয়া অসভ্য মানুহৰ মুখামুখি হ’ল। সিহঁতৰ ভাষা কোনেও নুবুজিলে। অকল লগত নিয়া নাৱৰীয়াসকলৰ গুৰিয়ালৰ বাহিৰে। সিহঁত যদিও সভ্য জগতৰ বাসিন্দা নহয় যেন লাগিল তথাপি এই ভ্ৰমণকাৰীসকলৰ লগত সিহঁতে ভাল ব্যৱহাৰ কৰিলে। ৰাতিটো সিহঁতৰ লগত আনন্দ-উৎসৱ কৰি ভোজ ভাত খাই কটালে। পিচদিনা সিহঁতে পুনৰ আগুৱাই যাব বুলি স্থিৰ কৰিলে যদিও, সেই অসভ্য যেন লগা লোকসকলৰ মুখীয়াল এজনে বাধা দি ক’লে যে আগলৈ গ’লে হেনো সিহঁত ভয়ঙ্কৰ বিপদত পৰিব। কাৰণ ঠাইখনত কালিকা লগা গোঁসানী আছে। গ’লেই নিশ্চিত মৰণ। কথাষাৰ শুনি নাৱৰীয়া কেইটাই  আগুৱাই নাযাব বুলি দৃঢ় হৈ বিদ্ৰোহ আৰম্ভ কৰিলে। কিন্তু ভ্ৰমণকাৰী যাত্ৰীসকল বদ্ধ পৰিকৰ । সিহঁত আগুৱাই যাবই। অৱশেষত নাৱৰীয়াসকলক তাতে এৰি সিহঁত নিজেই বঠা চলাই দিহিং নদীয়েদি উজাই যোৱা আৰম্ভ কৰিলে। এনেদৰে উজাই গৈ গৈ আৰু প্ৰাকৃতিক মনোমোহা সৌন্দৰ্য্য উপভোগ কৰি কৰি কেইবাদিনো পাৰ কৰিলে। এদিন ৰাতি হঠাতে ধুমুহাই দেখা দিলে। প্ৰৱল ধুমুহা। ভয়ত সিহঁতৰ অণ্ঠ-কণ্ঠ শুকাই গ’ল। সকলো বস্তু-বাহিনী বতাহে উৰাই নিলে। নাওটোও ভগ্ন প্ৰায় হ’ল। সিহঁত কোনো মতে জীয়াই থাকিল। কিন্তু প্ৰফেচৰজন অজ্ঞান হৈ পৰি থাকিল। সকলোৱে তেওঁৰ কাৰণে চিন্তিত। এসময়ত প্ৰফেচৰজনে চকু মেলিলে। সকলোৱে মনত আশাৰ সঞ্চাৰ অনুভৱ কৰিলে। কিন্তু চকু মেলিয়েই তেওঁ প্ৰলাপ বকিবলৈ ল’লে। প্ৰফেচৰজনে ক’লে যে ৰাতি ধুমুহা বতাহ চলি থকা সময়ত কোনোৱা দেৱী তেওঁৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁক স্পৰ্শ কৰিলে। লগে লগে তেওঁৰ পূৰ্ব জন্মৰ কথা মনত পৰিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰফেচাৰজনে আন বন্ধুসকলক উদ্দেশ্যি তেওঁৰ পূৰ্ব জন্মৰ বিষয়ে গল্প কোৱা আৰম্ভ কৰিলে। তেওঁৰ বন্ধুসকলে তেওঁৰ পূৰ্বজন্মৰ কাহিনী বিশ্বাস কৰিবলৈ টান পালে যদিও অবশেষত শুনিবলৈ বাধ্য হ’ল।

এইখিনিতে উপন্যাসখনৰ কাহিনীভাগ লিখকৰ মুখৰপৰা প্ৰফেচাৰজনৰ মুখলৈ সলনি হ’ল। প্ৰফেচাৰে কোৱা আৰম্ভ কৰিলে যে সেইদিনৰ পৰা প্ৰায় তেৰশ বছৰ আগতে তেওঁ দিহিং নদীৰ দুয়োপাৰে থকা এখন ৰাজ্যত জন্ম গ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁ আছিল সেই সময়ৰ এজন মন্ত্ৰীৰ পুত্ৰ। তেতিয়া তেওঁৰ নাম আছিল ‘চন্দন’। সিহঁতৰ ৰাজ্যৰ নাম আছিল কমল নগৰ। নগৰখন প্রতিষ্ঠা কৰিছিল তেওঁৰ দেউতাৰাই। নগৰখন অতি পৰিকল্পিতভাৱে সৌন্দৰ্য্যৰ আধাৰ হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে কমল নগৰখন কেন্দ্ৰীয় কোনো এক দেশৰ অধীনত আছিল যদিও কমল নগৰৰ শাসনকৰ্তাই দেশখন প্ৰায় স্বাধীনভাৱেই শাসন কৰিছিল। কমল নগৰৰ প্ৰধান আলিটোৰ নাম আছিল ‘ৰঙা আলি’। কমল নগৰৰ প্ৰধান ঠাই দুখনৰ নাম  আছিল ‘বকুলপুৰ’ আৰু ‘ৰূপালী পাম’। কমল নগৰৰ সোঁমাজেদি পুৱা পশ্চিমাকৈ বৈ যোৱা দিহিং নদীখনৰ তেতিয়াৰ নাম আছিল ‘কাঞ্চন মতী’। সৰুতে চন্দনে পিতাকক হেৰুৱাত মাকৰ সৈতে মোমায়েকৰ তত্বাবধানত ডাঙৰ দীঘল হৈছিল আৰু লিখা-পঢ়া শিকিছিল। তেওঁৰ পিতাকৰ মৃত্যুৰ পিছত খুড়ায়েক লক্ষ্মীনাৰায়ণ কমল নগৰৰ শাসনভাৰ গ্ৰহণ  কৰে। লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ একমাত্ৰ সন্তান আছিল এটি কন্যা সন্তান নাম ‘মিছ গৌৰী’। আনহাতে চন্দনৰ সম্বন্ধীয় ভনীয়েক এজনীৰ নাম আছিল ‘চম্পা’। চম্পাৰ মাক-বাপেক কোনো নাছিল। চন্দনৰ মাকৰ তত্বাবধানত তাই  লালিতা -পালিতা হৈছিল। চন্দন আৰু চম্পাই সৰু কালৰ পৰা একেলগে থকাৰ বাবে দুয়োৰো মাজত গভীৰ ভালপোৱাৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই  ভালপোৱা আছিল ভাই-ভনীৰ সম্পৰ্কৰ দৰে পৱিত্ৰ। এবাৰ মহ-যুঁজ খেলা উৎসৱত চন্দনৰ লগত গৌৰীৰ দেখা-দেখি হয়। গৌৰী অতিপাত অভিমানী আছিল। চম্পাই আনকি গৌৰীৰ পিতৃ লক্ষ্মীনাৰায়ণেও চন্দনৰ সৈতে গৌৰীৰ বিবাহ হোৱাটো কামনা কৰিছিল। পিছলৈ লক্ষ্মীনাৰায়ণে  চন্দনক আৰু তেওঁৰ বন্ধু অশোকক মন্ত্ৰী পাতে। এনেদৰে কমল নগৰ অতি সুখ স্বাচ্ছন্দ্যৰে শাসিত হৈছিল। প্ৰজাসকলৰো অৱস্থা আছিল অতি ভাল আৰু সুখ স্বাচ্ছন্দ্যৰে ভৰপুৰ। হঠাৎ এদিন শাসক লক্ষ্মীনাৰায়ণে অশোক আৰু চন্দনক জনালে যে এটি বিদেশী শত্রূ দল কমল নগৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ আগবাঢ়ি আহি আছে। লক্ষ্মীনাৰায়ণে কেন্দ্ৰৰপৰা সহায় বিচাৰিছিল যদিও কেন্দ্ৰই কেইটামান বৰটোপ আৰু কিছু খাৰ-বাৰুদ দিয়াৰ বাহিৰে একো সহায় কৰিব নোৱাৰে বুলি জনালে। দেশজুৰি ৰণ শিঙা বাজি উঠিল। কোনোদিনে যুদ্ধৰ মুখামুখি নোহোৱা কমল নগৰৰ অধিবাসীসকল ভয়ত জিকাৰ খাই উঠিল। তথাপি লক্ষ্মীনাৰায়ণ, অশোক আৰু চন্দন তিনিও মিলি পৰামৰ্শ কৰি শত্রূক বাধা দিয়াৰ পৰিকল্পনা কৰিলে। চম্পা আছিল অতিপাত বুদ্ধিমতী। তাই  শত্রূক বাধা দিয়াৰ কেইবাটাও কৌশল উলিয়ালে। অশোক আৰু চন্দনে চম্পাৰ পৰিকল্পনা মতে যুদ্ধ-বেহু তৈয়াৰ কৰিলে। যথাসময়ত শত্রূ সেনাই আক্ৰমণ কৰিলে। অশোক আৰু চন্দনৰ নেতৃত্বত প্ৰথম দিনা যুদ্ধত শত্রূ সেনাক হেৰুৱালে। দ্বিতীয় দিনা আকৌ যুদ্ধ আৰম্ভ হ’ল। এইবাৰ অতি তয়াময়া ৰণ লাগিল। এই  ৰণত কমল নগৰৰ প্ৰায় সকলো সৈন্যই মৰা পৰিল। তৃতীয় দিনা দেশৰ বুঢ়া আৰু কণকণ ল’ৰা ছোৱালীয়েও সৈনিক ৰূপত যুদ্ধত নামিল যদিও আটায়ে মৃত্যু বৰণ কৰিলে। শাসনকৰ্তা লক্ষ্মীনাৰায়ণ ৰণত পৰিল। শত্রূ সেনাই ৰাজধানী দখল কৰিলে। দেশৰ প্ৰায় বেছিভাগ প্ৰজাই প্ৰাণ আহুতি দিলে। বাকী থকা সকলে দিহিং নদীৰ  উত্তৰ পাৰলৈ পলাই গ’ল। ইতিমধ্যে গৌৰী, চম্পা, ৰমা, কেতেকী আৰু ভালেকেইজনী তিৰোতা শত্রূ সেনাৰ হাতত পৰিল। অৱশেষত চন্দনৰ দুঃসাহসী কাৰ্যত গৌৰী উদ্ধাৰ হয় আৰু ৰাজধানীৰ প্ৰধান অট্টালিকা (যি অট্টালিকাত শত্রূ সেনাই  শিবিৰ পাতিছিল) ত চন্দন আৰু গৌৰীয়ে জুই লগাই প্ৰায় বেছিভাগ শত্রূ সৈন্যক মাৰি পেলায়। সেনাপতিও মৰে। অবশেষত শত্রূ সেনাই তিষ্ঠিব নোঁৱাৰি দেশ এৰি পলাই যাবলৈ ধৰে। শত্রূ সেনা গ’ল যদিও দেশখন ধবংশস্তূপত পৰিণত হ’ল। চম্পা গুৰুতৰভাৱে আহত হ’ল। চন্দনো আহত হয়। চম্পা, চন্দন, অশোক, উমা (অশোকৰ পত্নী) আদি সকলোৰে মিলন হয় যদিও চম্পা কিছুসময় পিছত মৃত্যু মুখত পৰে। লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু চম্পাৰ আশা অনুসৰি চন্দন আৰু গৌৰীৰ বিবাহ সম্পন্ন হয়। গৌৰীয়ে আশা কৰিছিল চন্দনৰ নেতৃত্বত দেশখন আকৌ আগৰ দৰে শান্তিময় হৈ উঠিব, কিন্তু সি আৰু হৈ  নুঠিল। কমল নগৰৰ ঐতিহ্য চিৰ দিনৰ বাবে লোপ পালে। 

প্ৰফেচাৰে সপোনত দেখা তেওঁৰ কাহিনী ইমানতে অন্ত পৰে। অবশেষত সিহঁতে সেই  ঠাইৰ পৰা ভ্ৰমণ সমাপ্ত কৰি ঘূৰি আহিবলৈ নাওত উঠি নাও এৰি দিয়ে।

থুলমূলকৈ উপন্যাসখনৰ কাহিনী এই খিনিয়েই । এই কাহিনীখনৰ মাজেদি ঔপন্যাসিকে তেৰশ বছৰ আগৰ দিহিং নদীৰ দুয়োপাৰৰ সভ্যতাৰ চানেকী দিবলৈ চেষ্টা কৰিছে যদিও লিখকে ঐতিহাসিক সত্য ফুটাই তোলাত সম্পূৰ্ণ সফল হ’ব পৰা নাই। কাহিনীখন অসাম্ভৱ্যতা (improbobality) ত ভূগিছে। কাৰণ লিখকে কমল নগৰৰ যি বৰ্ণনা দাঙি ধৰিছে তেনেকুৱা সৰ্বাঙ্গসুন্দৰ সু-পৰিকল্পিত নগৰ বা দেশ তেৰশ বছৰ আগত কিয় আজিৰ একবিংশ শতাব্দীতো নাই। তাৰোপৰি সেই সময়ত যুদ্ধত বৰটোপ ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে ঔপন্যাসিকে যি বৰ্ণনা দাঙি ধৰিছে সিও ঐতিহাসিকভাৱে সত্য নহয়। কাৰণ ইমান আগতে যুদ্ধত বৰটোপৰ ব্যৱহাৰ নহৈছিল। আকৌ উপন্যাসখনত দেখা যায় যে প্ৰধান নাৰী চৰিত্ৰ, চম্পা, ৰমা, গৌৰী আদিয়েও যুদ্ধত যোগদান কৰি ৰাজনীতিত বিশদ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিছে – ইয়াতো অসাম্ভৱ্যতা বিৰাজমান। ইমান আগতে নাৰীয়ে যে এনেকুৱা যুদ্ধ কৌশল জানিছিল তাৰ প্ৰমাণ ইতিহাসত নাই। 

উপন্যাসখন আদিৰপৰা অন্তলৈ ৰমন্যাসবাদী ভাৱধাৰাৰে পৰিপুষ্ঠ। কাহিনীভাগ লিখকৰ সাৰুৱা কল্পনাৰ ফচলৰ বাহিৰে আন একো নহয়। ইয়াৰ কোনো বাস্তৱ ভিত্তি নাই । ইয়াৰ উপৰিও লিখকে জন্মান্তৰবাদত বিশ্বাস কৰি যি কাহিনীৰ অৱতাৰণা কৰিছে আধুনিক বৈজ্ঞানিক যুগত ই কেতিয়াও সমৰ্থনযোগ্য হ’ব নোৱাৰে। 

উপন্যাসখনৰ কাহিনীভাগ কাল্পনিক হ’লেও কাহিনীত থকা চৰিত্ৰবোৰ বিশেষ তাৎপৰ্য্যপূৰ্ণ আৰু আধুনিক আবেদনেৰে পূৰ্ণ। উপন্যাসখনৰ প্ৰধান চৰিত্ৰ চন্দন আৰু চম্পা আধুনিক যুগৰ চৰিত্ৰ যেন লাগে। চম্পা সকলো চৰিত্ৰৰ ওপৰত। তাই সুন্দৰী আৰু সৰ্বগুণাকৰ। তাইৰ ভাতৃপ্ৰেম প্ৰশংসনীয়। তাইৰ  যুদ্ধ কৌশলো প্ৰশংসনীয়। চন্দনৰ  মাক ‘পাৰ্বতী’ নামৰ চৰিত্ৰটোও আদৰ্শনীয়, মানবীয় গুণেৰে পৰিপূৰ্ণা।  গৌৰীও আধুনিকা প্ৰতিজনী ছোৱালীৰ দৰেই অভিমানিনী। ঔপন্যাসিকে যদিও কাহিনীটোৰ দ্বাৰা তেৰশ বছৰ আগৰ পূর্ব অসমৰ চিত্ৰ দাঙি ধৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছে তথাপি কাহিনীখিনিৰ বাদে চৰিত্ৰ অংকন কৰাত তেওঁ আধুনিক দৃষ্টিভঙ্গীৰ মেৰপাকত সোমাই পৰিছে। 

উপন্যাসখনৰ গঠন (structure) ৰ দিশৰ পৰা স্পষ্ট দুটা ভাগত ভাগ কৰিব পাৰি। প্ৰথমতে নৌকা ভ্ৰমণৰ ধুমুহা-আক্ৰান্তলৈকে আৰু দ্বিতীয়তে চন্দনৰ পূৰ্বজন্মৰ কাহিনীৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ভ্ৰমণৰ পৰা ওভতি অহা যাত্রালৈকে।  প্ৰথম অংশত কাহিনী বিন্যাস সুনিদ্দিষ্ট গতিৰে আগবাঢ়ি যোৱাৰ দৰে দ্বিতীয় অংশৰ কাহিনীভাগো সুনিদ্দিষ্ট গতিৰে আগবাঢ়িছে। প্ৰথম অংশৰ ধুমুহা আক্ৰান্ত ঘটনাখিনিত শীৰ্ষ বিন্দু পাইছে। সেইদৰে যুদ্ধৰ ঘটনাখিনিত উপন্যাসখনৰ দ্বিতীয়াংশৰ কাহিনীয়ে শীৰ্ষ বিন্দু পাইছে। লিখকে কাহিনীভাগক কথোপকথনেৰে নহয়, বৰ্ণনাৰ দ্বাৰাহে বিকাশ ঘটাইছে। ঔপন্যাসিকে কাহিনী বৰ্ণনাত ধাৰাবাহিকতা ৰক্ষা কৰিব পাৰিছে যদিও লিখকে কাহিনী ভাগক কেইবাটাও অধ্যায়ত ভাগ কৰিছে যি ভাগবোৰ মাজত নাটকীয়ভাৱে সুনিদ্দিষ্ট সীমাৰেখা টানিব পৰা নাই। অধ্যায়বোৰৰ পৰিসৰ কেতিয়াবা দীৰ্ঘতৰ হৈছে আৰু কেইবাটাও দৃশ্যৰ সানমিহলি সংযোগ ঘটাইছে যাৰ বাবে কাহিনীৰ বিন্যাস কেতিয়াবা আউলীয়া যেন লাগে। 

উপন্যাসখনত আদ্ভুদ ৰস আৰু ভয়ানক ৰসৰ মিলন ঘটিছে। উপন্যাসখনৰ বৰ্ণনাত লিখকে দিহিং নদীৰ দুয়োপাৰৰ দৃশ্যাৱলীৰ যি বৰ্ণনা দা¿ঙি ধৰিছে সি অদ্ভূদ বা বিষ্ময় ৰসৰ যোগান ধৰে। ইয়াৰ পিছত দ্বিতীয় অংশত অৰ্থাৎ চন্দনৰ সপোনৰ বৰ্ণনাতো বিষ্ময় ৰসৰ উপাদান আছে। শেষাংশত যুদ্ধৰ বৰ্ণনাখিনি ভয়ানক ৰসৰ ভিতৰত পৰে। লিখকে এইবোৰ বৰ্ণনা দিওঁতে যথেষ্ট ধৈৰ্য্য আৰু কৌশলৰ পৰিচয় দিব পাৰিছে।

উপন্যাসখনৰ ভাষা সৰল আৰু প্ৰাঞ্জল। মাজে মাজে ঔপন্যাসিকৰ ভাষা কাব্যিক আৰু আৱেগময়ী হৈ উঠিছে। কেতিয়াবা লিখকে অভিনৱ উপমা অলংকাৰৰ প্ৰয়োগ কৰিছে, যেনে-

(ক) “হেলনীয়া ধূলিৰ বাটত এচলু পানী এৰি দিয়াৰ দৰেই এৰি দিছিলোঁ নিজক উটি যাবলৈ।”

(খ) “বালি-চাপৰিত বালিতে সজা ফাকিৰ প্ৰাসাদটোৰ দৰেই সকলো অসত্য।”

(গ) “সিহঁত যেন ঠিক নুমাই  যাব খোজা বন্তিৰ স্তিমিত শিখা।” ইত্যাদি।

পৰিশেষত ক’ব পাৰি কাঞ্চন বৰুৱাৰ ‘অসীমত যাৰ হেৰাল সীমা’ শিৰোনামৰ উপন্যাসখন সম্পূৰ্ণ কাল্পনিক উপন্যাস। উপন্যাসখন যদিও কিছু অসাম্ভৱ্যতাত ভূগিছে  তথাপি উপন্যাসখনৰ সাৰুৱা কল্পনাৰ শুৱলা বৰ্ণনাৰ বাবেই এটি উপেভাগ্য উপন্যাসত পৰিণত হৈছে। ০ ০ ০

( ‘কাঞ্চন বৰুৱাৰ উপন্যাস ‘অসীমত যাৰ হেৰাল সীমা’ – এটি সমালোচনা’ ৰচনাটি ৰাব্বি মচৰুৰ  ৰচিত ‘অসমীয়া উপন্যাস সমালোচনা‘ গ্রন্থৰ পৰা তুলি অনা হৈছে)

ৰাব্বি মছৰুৰ  ৰচিত  কেইখনমান  গ্রন্থ:

সদৃশ ৰচনা:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *